BİLİM / ÖZET / UYKUSUZLUK TERAPİSİ

Uykusuzluk terapisini internetten ya da telefondan almak, yüz yüze almak kadar işe yarıyor mu?

AĞ META ANALİZİ · 52 ÇALIŞMA ■■■□ kanıt orta: randomize çalışmalara dayanıyor, ama çalışmalar arasında tutarsızlık yüksek ve telefon kolu tek çalışma

Kimlerle: Uykusuzluk bozukluğu tanısı olan yetişkinlerle yapılmış 52 randomize çalışma, toplam 12.544 kişi. Katılımcıların yaş ortalaması 43,4, yüzde 70,6'sı kadın. Ana sonuç olan uykusuzluk şiddeti 44 çalışmada, 4.662 kişide incelendi. Tarama 1987'den Kasım 2021'e kadar yayımlanmış İngilizce ve Almanca çalışmaları kapsıyor.
Ne yaptılar: Aynı terapiyi farklı yollarla sunan sekiz biçim ayrıldı: bireysel yüz yüze, grup, görüntülü ya da yazışmalı uzaktan görüşme, destekli ve desteksiz kitapçık, destekli ve desteksiz internet programı, telefon uygulaması. Ağ meta analizi, birbiriyle hiç doğrudan karşılaştırılmamış biçimleri ortak karşılaştırma grupları üzerinden kıyaslamaya izin veriyor. Ana ölçü çoğunlukla Uykusuzluk Şiddet İndeksi ile alınan öz bildirimdi; kıyas noktası bekleme listesiydi.
Ne buldular: Bekleme listesine göre standart ortalama fark uzaktan görüşmede -1,35, bireysel yüz yüzede -1,30, destekli kitapçıkta -1,05, telefon uygulamasında -1,04, grupta -1,01 ve desteksiz internet programında -1,01 idi (büyük etki); destekli internet programında -0,73, desteksiz kitapçıkta -0,67 idi (orta etki). Biçimler arasında anlamlı üstünlük bulunmadı. Aktigrafi ve uyku laboratuvarıyla alınan nesnel ölçülerde uyku verimliliği ve gece uyanıklığı değişmedi; nesnel toplam uyku süresi çoğu biçimde kısaldı, yazarlar bunu uyku kısıtlaması bileşenine bağlıyor. Programı tamamlama oranında grup ve iki internet biçimi bekleme listesinin gerisinde kaldı; yazarlar bu verinin dağınık raporlandığını not ediyor.
Sınırlar: Yazarların kendi belirttikleri: telefon uygulaması tek çalışmayla (yalnız uyku hijyeni eğitimiyle karşılaştırılmış), destekli kitapçık ve uzaktan görüşme dörder çalışmayla temsil ediliyor; çalışmalar arasında tutarlılık düşük (I² yüzde 77,7) ve ağda tutarsızlık var; eksik sonuç verisi yüzünden yanlılık riski kayda değer; bazı yayınlarda destek düzeyi iyi anlatılmadığı için sınıflama hatası olabilir. 2025 yazar düzeltmesi: iki çalışmada Uyku Durumu Göstergesi puanları ters çevrilmeden girilmişti; düzeltmeyle telefon kolu anlamlı hale geldi ve I² yüzde 95,5'ten yüzde 77,7'ye indi. Bu özet düzeltilmiş sürüme dayanıyor. Çalışmanın ayrı bir fonu yok; iki yazar dijital uykusuzluk programları üzerine dış fonlu projelerin yürütücüsü olduğunu bildiriyor.

Bu senin için ne demek?

Uykusuzluk için bilişsel davranışçı terapi kılavuzlarda ilk sırada öneriliyor ve tek bir yolla sınırlı değil. Uzun süren uykusuzlukta hangi yolun uygun olduğu, hekimle ya da bu alanda çalışan bir uzmanla konuşulacak bir konu. Bu bir tavsiye değildir.

Nefesly ile bağı: Nefesly'de ileride düşünülen dijital uykusuzluk programı için arka plan kaynağı; böyle bir program şu an uygulamada yok. Bir sağlık iddiası değildir. Nasıl yaptık
Künye: Simon L, Steinmetz L, Feige B, Benz F, Spiegelhalder K, Baumeister H. Comparative efficacy of onsite, digital, and other settings for cognitive behavioral therapy for insomnia: a systematic review and network meta-analysis. Scientific Reports. 2023;13(1):1929. doi:10.1038/s41598-023-28853-0 · Yazar düzeltmesi 2025: doi:10.1038/s41598-025-99375-0 · Açık erişim (CC BY 4.0).
Neden seçildi: Dijital uykusuzluk terapisi ekseninde 430 adaydan seçilen 15 kaynaktan biri; yüz yüze ve dijital biçimleri aynı ağda karşılaştırdığı için alındı.
Özetleyen: Nefesly, tam metin okunarak, 11.10.2026. Hekim kontrolü bekliyor.
Telif: Bu özet makalenin özetinden çevrilmemiştir; tam metin okunarak yazılmıştır.